skip to Main Content
Menu
ዝሓለፈ ኣወንዚፍና ንሓድነት ንጽዓት

ዝሓለፈ ኣወንዚፍና ንሓድነት ንጽዓት

ዝሓለፈ ኣወንዚፍና ንሓድነት ንጽዓት

ክብሮም ግረነት

 

ወናም ስነ ጥበባዊ ተኽልክኤል ገብሩ” ኣብ 70ዓታት ካብ ዝደርፎ ዝነበረ” እታ ሰማያዊት ብቶኸር ሓሊፋ ኢሎማ ሽሽ ተዓሚማ” እናበለ ስሚዒት መንእሰያት ኣላዓዒሉ ኣብ ተሓኤን ህግሓኤ ክጽንበሩ ዓቢይ ኣበርክቶ ገይሩ ነይሩ ። ንሱ እውን መንእሰያት ኣፋንዩ ንዓዲ ዓረብ  ኣይኮብለለን፣ ኣብ ተሓኤ ተሰሊፉ ከምሰቡ ተቓሊሱ እዩ ። እታ ሲዒባ ዝደረፋ ካልእ ደርፊ “ ንኹልስ እንቛዕ ኣርከብኹሉ” ዝበለላ ምኽንያት ግን እቲ ሰውራ ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ምሉእ ዓለም ሕጂስ ኣክሉዎ ፣ ሓቂቁ እናተባህለሉ ዝነበረ ግዜ እንደገና ተወዲቡ ጥርኑፍ ሓይሊ ኾይኑ ንሺሾ ሰራዊት መግዛእቲ ደምሲሱ ፣አታ ሕልሚ ዝነበረት ነጻነት ጋህዲ ክትኽውን ምብቅዑ ደስታ ስለ እተሰመዖ ነይሩ ። ተኽልንኪኤል ገብሩ  ምስዚ ሕጂ ኣብ ሃገርና ዝፍጸም ዘሎ ምምላስ ናይ ጦር ሰራዊትን  ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ንኣዕራብ ምሻጥ እንታይ ኾን ክደረፍ ይሓስብ ይህሉ? ነዚ ሕጂ ዘሎ ኩነታትስ “እንቛዕ ንኹሉ ሕጂ ኣርከብኹሉ” ክብል ዘይኾነስ፣ ብኣንጻሩ ከምቶም ምእንቲ  ነጻን ዲምክራሲያዊትን ኤርትራ እተሰውኡ፣ እንተዝሰዋእ ክብል ምደረፈ ይመስለኒ ። ብዙሓት ስነ ጥበባውያን ሃገና ዝሓለፉን ዘለዉን እዛ ሃገር ነጻ ከትወጽእ ዘይሕለል ኣበርክቶ ገይሮም እዮም ። ነዚ ከኣ ከነኽብሮን ክንሕበነሉን ዝግባኣና ታሪኽ ናይ ህዝቢ ኤርትራ እዩ።እዞም ሕጂ ዘሎኹም ስነ ጥበባውያን ከም በዓል ኣብራር ዑስማን ከኣ ሕዝብና ሓድነቱ ከደልድልን  ኣብ ልዕሊ ዓመጽ ፍትሒ ክንግስ እጃምኹም ክተበርክቱ ኤርትራ ትጽውዓኹም ኣላ ።   

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ 2010 ክምስረት እንከሎ ካብ ክልቲኡ ውድባት ድሕሪ ባይታ ብዘለዎም ተጋደልቲ ተመስሪቱ ። እዚ ከኣ ሕጂስ ይኣክል ኹናት ናይ ምጽልላም ፣ ብሓባር ተወዲብና ነዚ ብዘይ ቅዋም ን27 ዓመታት ሃገርና ዝራሰየ ሽፍታ ጉጂለ ኣወጊድኻ ብድምጺ ህዝቢ፣ ሕዝባዊ  መንግስቲ ምቛም ዝብል ርኣይ ውራይና ገርናዮ ኣሎና ። ጀብሃን ሻዕብያን ጀመርትን ወዳእትን ብምዃን መዛግብቶም ዓጽዮም ኣሎዉ ። ዝበዝሑ ተጋደልቲ ነበር ነዚ ጀብሃ ሻዕብያ ዝብል መድረኽ እዚ ሰጊሮም ብሓባር ሓደ ፖሊቲካዊ ጽላል ኣብ ምምስራት ብዕቱብ  ይሰርሕሉን ይቓለሱሉን ኣሎዉ ። ኣብዚ ሕጂ ዘለናዮ መድረኽ  ዝኾነ ውድብ ይኹን ወልቀሰብ ዝኮነ ፖለቲካዊ ፍልልያት ይሃሉዎ ፣ ቀዳምነት ክህቦ ዘለዎ ኤርትራ ከም ሃገር ክትህሉ ዝደሊ እንተኾይኑ ምስ ካልኦት ናይ ስራሕ ሓድነት ካብ ምፍጣር ካሊእ ኣማራጺ ጽረ ህዝብን ሃገርን ካብ ምዃን ካልእ ትርጉም ዝወሃቦ ኣይኾነን ።      

ህዝባዊ ግምባር ሓርነት ኤርትራ ካብ ሚእቲ ሽሕ ዝበዝሕ ተጋዳላይ ወዲቡ ንኤርትራ ብ1991 ነጻ ዘውጸኣ ኤርትራዊ ሰራዊት እዩ ። ናይ ህግደፍ ሰራዊት ተባሂሉ ክግለጽ ኣይግባእን እዩ ። ህግሓኤን ህግድፍን ሓደ ኣይኾኑን ።  እዚ ከሉ መንእሰይ ሰራዊት ኣብ ሸዊት ዕድሜኡ ካብ ዝተፈለለያ ክፍለ ዓለማት ትምህርቱን መነባብሮኡን  ኣብ ግደል ይእቶ ኢሉ ፣ ነታ ዝፈትዋ ሃገሩ ክስዋእ ናብ ሜዳ እተሰለፈ ነይሩ ። እቲ እተበገሰሉ ዕላማ ኤርትራ ካብ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ነጻ ንምውጻእ ስለ ዝነበረ ፣ ሩባን ኹርባን ሃሩርን ኣጻምእን ከይዓገቶ ፣ ኩሉ መሰናኽል ስጊሩ ፣ ዝክፍል ክቡር ህወት ከፊሉ ንኤርትራ ነጻን ኣባል ሕቡራት ሃገራት ክትኽውን ዝገበረ መንእሰይ ፣ ክበርን ሞጎስን ይግብኦ ። ነዚ ሕጂ  ዘሎ ዲክታተርሽፕ  ንከይፍጠር ካብ ግዜ ቓልሲ ጀሚሮም ዝተቓወሙ ክንደይ ብናይ የማን ወይ ናይ ጸጋም ፖለቲካ እናከሰሰ ዝረሸኖም ተጋደልቲ ኣብ መዓልቲ ፍትሒ ብዝርዝር ኣስማቶም ክወጽእ እዩ ። ጉጂለ 15ተን  ጋዜጠኛታትን ደገፍቶምን ነዚ ከዳዕ ዝሐተትዎ ሕቶ ካብ ስልጣን ክወርድ ዘይኾነስ ህዝቢ ኤርትራ ንነጻነት ዝከፈሎ ዋጋ ክቡር ስለ ዝኮነ ናብ ትካላዊ ኣሰራርሓ ንስገር እዮም ዝበሉዎ ። እዚ ከዳዕ ከኣ በቶም ዕሱባት ሰላይቱ ገይሩ ኣሲሩ ዳግማይ ጸሓይ ከምዘይርእዮ እግሮምን ኢዶምን ኣሲሩ ን17 ዓመት ኣብቲ ብሙቀቱ ዝፍለጥ ዔላ ዔሮ ዝብሃል ቦታ ብዘይ ውዕሎ መጋባእያ ንሞት ፈሪድዎም ይርከብ ኣሎ።   

መን ደኣ እዩ ህግደፍ ? ህግደፍ ሓደ ከዳዕ ጉጂለ ኢሳያስ ኣፈወቅ ዝመርሖ ፣ቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንፍትሕን ዲሞክራስን ጨውዩ  ስዉኣትና ኪሒዱ ሃገር ኣብ ዕዳጋ ዘውረደ ናይ ዕሱባት ጉጂለ እዩ ። ንሳቶም ከኣ የማነ ገብረኣብ ፣ሓጎስ ገብሪሂወት፣ የማነ ገብረመስቀል ፤ ኣብርሃ ክሳ መሰልቶምን እዮም ። እቲ ወተሃደራዊ ቤ/ት ብዙሕት ተዋሳእቲ እናቀያየሩ ካብ ኣገልግሎቱ ተረባሕቲ ኾይኖም ኣሎው ። ህዝቢ ኤርትራ ካብዞም ሸፋቱ ሰላምን ፍትሕን ተሓሪምዎ ፣ ኣብ ገዛእ ሃገሩ ሰሪሑ ከይነብር ገንዘቡ ተሓዲጉ ኣብ ድክነት ይነብር ኣሎ ። ኢሳያስ ካብ ስልጣን ክወርድ ኣሎዎ ዝብል ጠለብ ናይ ብዙሓት እዩ ።ጽገና/ሪፎርም ምሕታት ክስሚዕ ኣይክእልን ።ከምቲ ኩሉ ግዜ እንሓስቦ ህግደፍ እንታይ ዓይነት ስርዓት እዩ ክንብልን መልሲ ክንስእነሉን ጉዳይ ።ምክንያቱ ከኣ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፍጽሞ ዘሎ ግፍዕታት ካብ ሓደ ኤርትራዊ እየ ዝብል መርሕነት እትጽበዮ ስለ ዘይኮነ።

ህግደፍ ክዓብን መንግስቲ ኾይኑ ህዝቢ ከመሓድርን ሓንጊዱ ፣ ናይ በረኻ ጠባያቱ ተኸቲሉ ሃገር ከም ሸንቲ ገመል ንድሕሪት እናመረሸት ፣ ንሱን ደገፍቱን ሃገር ንቅድሚት ትሕምበብ ኣላ ክብሉ ጸኒሖም ።ኤሜሪካዊ  Mancur Olson ዝብሃል ናይ ሰነ ቁጠባ ምሁር  ንኣመጻጽኣ ዲክታተርተርስ ክገልጽ እንክሎ ካብ ሽፍትነት ዝነቀለ ስነ ሓሳብ ገይሩ ይገልጾ ። እዚ ከኣ ተንቀሳቀስቲ ሰፋቱ “ Roving Bandits “ ቀወምቲ ሸፋቱ Stationary Bandits ኣብ ክልተ ይኽፍሎም ። ተንቀሳቀስቲ ሸፋቱ ኣብ ሓደ ከባቢ ንዘሎ ሕብረተሰብ እናዘመቱ ሰላም ይከልእዎ ነይሮም ። በዚ ተገባር እዚ ከኣ እቶም ገባሮ እትዋቶም ክጎድልን ተራእዩ ።ምክንያቱ  ሰርቂ ብባህርያቱ ንዝያዳ ወፍሪ ዘየተባብዕ ስለ ዝኾነ ።ነዚ ኹነታት እዚ ንምቅያር እቶም ሸፋቱ ቀወምቲ ብምዃን ነቲ  ሕብረትሰብ ንምዝማቱ ዘይኮነስ ሓለዋ ክገብሩሉን ሰላም ክሰፍንን ክሰርሑ ። ሰላም ኣብ ዘለዎ ከኣ ምዕብልናን እቶት ኣሎ ። ስለዚ ቀውምቲ( Stationary Bandits) ድሕሪ ምዃን ነቲ ብምዝማት ዝወስድዎ ዝነበሩ ገንዘብ ካብቲ ሕብረትሰብ ብመልክዕ ግብሪ ክወስድዎን ምክኣሎም ክልቲኦም ተረባሕቲ ይገብሮም ። ነቲ ሕብረተሰብ ከኣ ሰላምን ጸጥታ ከምዝረክብ ክገብሩ ሓላፍነቶም ይኽውን ። በዚ ምክንያት እዚ ወፍሪ ክዓብን ኩሉ ወገን ሕብረተሰብን ሸፋቱ ተረባሕቲ ይኾኑ ። ህግደፍ ግን ብታ  ሽፍትነቱ  ገንዘብ ህዝቢ እናራሰየ ። ኣብ ሃገር ቁጠባዊ ይኩን ፖለቲካውን ማሕበራውን ዕብየት ከይኣርኣየ ሞት ኣርኪባቶ ኣላ ።  ብካልእ ኣዛራርባ ንህግደፍ ሽፍታ ምባሉ መዓርግ እናዓበዮ እዩ ።  

ህግደፍ ጽገናዊ ለውጢ ክግበረሉ ይክኣልዶ ? ኣብዚ እተፈላላየ ኣራኣያታት ክህሉውና ይክእሉ እዮም ። ግን ኩሉ ራእና  ምእንቲ ጥቅምን ረባሓን ህዝቢ ኤርትራ ኾይኖም ፍትሕን ዲምክራስን ከንግሱ ዝክእሉ መርሖታት ምስ ዝኮኑ ድጋፍ ክንህብ ይግባእና ። እዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ጉጂለ ጥቅምን ረብሓን ህዝቤ ኤርትራ ኣህሊፉ ዝሃበ፣ ፍትሕን ዲምክራስን ዓፊኑ ፍጹም ምልካዊ ስለ ዝኮነ፣ ጽገናዊ ለውጢ ከተኣታቱ ባህርያቱ ኣይፍቅደሉን ዝብል እምነት ኣሎ ። ኣብ ኤርትራ ኣብ ኩሉ ትኻላት መንግስቲ ዝሰርሑ ህግደፍ ብኣስገዳድ ኣባላቱ ገይሩዎም እዩ ። ስልዚ ገለ ግዱሳት ኤርትራውያን ከም ኣባላት ህግደፍ ዝፍለጡ ካብ ውሽጢ ተላዒሎም ነዚ ጉጂለ እዚ ከኣልዩ እንተ ኪኢሎም ድጋፍ ካብ ምሃብ ካልእ ምርጫ የለን ። ኣብ ውሽጢ ህግደፍ ንፍትሕን ዲሞክራስን ዝቓለሱ ንዘለዉ ድምጽና ክንስምዕ ኣሎና  ድጋፍና ከምዘይፍለዮም ክነራጋግጸሎም ከኣ ኣሎና ።ምክንያቱ ከምቲ  ኣብ ኢትዮጵያ ዝተረኽበ ለውጢ ፣ ተመሳሳሊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ክፍጠር እንተ ኾይኑ ሠናይ እልኻ ምቅባል ጥራሕ እዩ ዝድለ ።   

መሰረታዊ ለውጢ ከ እንይታይ ማለት እዩ ። ንኩሉ ትካላትን ትካላዊ ኣሰራርሓን ብሓዲሽ ምትኻእ ። ከምቲ ህግደፍ ብ1991 ከኣቱ እንከሎ ንኩሉ ሠርሓተኛ ኣባሪሩ ብተጋደልቲ ምትክኡ ከም ኣብነት ክውሰድ ይክኣል ። እዚ ማለት ዘዝመጸ ኣብ ስልጣን ክገብሮ እንትኾይኑ ሞዕናው እምበር ምህናጽ ኣይኾነን ክብሃል ። ቅዋማዊ ኣጋባብ እተኸተለ መሰረታዊ ለውጢ ፣ ህዝቢ ኤርትራ ብዘይ ናይ ዝኾነ ይኹን ተጽዕኖ ኣብ ዝመሰሎ ሰልፊ ተወዲቡ ድምጹ ብምሃብ ተዓዋቲ ዝኮነ ኣካል ዝምስርቶ መንግስቲ ዝኮነ ለውጢ ከተኣታቱ መሰል ኣሎዎ ።

 ኣብ መወዳእታ

ኣብ ቅዋም ዘይብሉ ሃገር ልምዓት የለን ። ልምዓት መሰረቱ ፍትሒ እዩ ። ኣብዚ እዋን እዚ ህግደፍ እሙናቱ ኣዋፊሩ ሓዲሽ ናይ ምድንጋር መልክዕ ሒዙ ይቀራብ ኣሎ ። ሃብቲ ሃገርን፣ ኤርትራውያን ርሂጾም ዘምጽእዎ ገንዘብ ዘሚቱ ክሃድም እምበር ንልምዓት ህዝቢ ኤርትራ ዝምነ ኣይኮነን ። ህግደፍ ንኤርትራ ኣብዘን 17 ዓመታት ካብ ዓለም ኣብ ኩሉ መዳያት መነባብሮ እታ ዝተሓት ገይሩዋ ኣሎ  ። ህግደፍ ሕጊ የብሉን ፣ ህግደፍ ቅዋም የብሉን ። ህግደፍ መጻኢ የብሉን ። ህግደፍ ክጓሓፍ ኣሎዎ ።

10 /28/18

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back To Top